Domingo de Guadalupe de 2023. Mentres todo o mundo agarda no Campo de Arriba polo comezo da misa solemne, Mateo, un rapaz de 16 anos, sobe ata o tellado da capela cun martelo na man. Ao chegar arriba, mira con curiosidade os centos de cabezas que non sospeitan da súa presenza. Como se quixese mimetizarse co edificio, agárrase á espadana da capela e, a pesar de que está con pantalón curto, ponse de xeonllos sobre a pedra.
Cando a Virxe da Guadalupe sae para a misa, agarra o martelo e comeza a golpear a campá pequena. A xente, con sorpresa, pasa de contemplar a chegada da Virxe a mirar para o alto, onde o mozo, case facendo equilibrios, anuncia o comezo da eucaristía. Había 50 anos que ninguén tocaba as campás da capela.
Mateo toca con delicadeza. Faino como se manipulase un obxecto fráxil que leva anos durmindo e agora esperta dun letargo obrigado. Por iso, máis que golpear a campá pequena, anímaa a falar, a recuperar a súa voz perdida, a vibrar e a encher o aire cun son que estivo a punto de extinguirse. Que saiban que xa non está muda, que agora é outra vez feliz co seu talán, talán.
A pequena campá forma parte da historia de Rianxo. Fabricada en 1670, viu dende a súa privilexiada posición como se transformaba a vila de a poucos. Tamén ela cambiou porque os costumes son outros, todo ten outro ritmo, todo é dixital ou automático. Por iso levaba décadas calada. Porque non é útil. Porque son cousas de vellos.
Non sei se é poesía ou xustiza, pero mira ti por onde que a campá volve á vida na Guadalupe grazas a un mozo que nin sequera é maior de idade. É el quen recupera esa parte da nosa historia. Quen fai que nos acordemos de cando as campás eran a voz que todos coñecían nas aldeas e nas parroquias. Era a palabra que chegaba alta e clara a quilómetros avisando de que había defunto, “diferenciando se era home, muller (sendo moi lento e empregando as dúas campás grandes, comezando o toque ca máis pequena delas ao ser muller e ca máis grande ao ser home) ou neno (neste caso cas dúas campás máis pequenas facendo un repique lento)”, explica Mateo. A que anunciaba o Anxelus ao mediodía e, polo tanto, a hora de deixar o traballo e ir comer. A que avisaba da misa diaria, “empregando só a campá grande” ou da “misa de domingo, que era un repenique curto seguido do toque de misa”. A que alertaba do lume, “que era a campá grande dando badaladas de xeito rápido e desordenado”. Ou ben a que exercía de faro á súa maneira, a dos perdidos, “para cando nos días de néboa os mariñeiros que saían ao mar soubesen, polo son da campá grande, tocando de forma pausada, cara onde se encontraba a vila”.
Mateo nótase que sente o que fai. Conta que a primeira vez que tocou unha campá tiña 3 anos. Foi na parroquia de San Isidoro de Postmarcos, na Pobra. O seu avó colleu a corda da campá grande e ofreceulle a el a da pequena. Ese día, supoño, ficaría hipnotizado por esa sensación de ver case voar os repiques, coma unha marea que se estende ata mollarnos a todos. Despois, con 7 anos, tocou nunha procesión en Lampón. Con 9 repenicou por primeira vez as campás grandes e, “a partir de aí, fun perfeccionando e ampliando os lugares aos que vou tocar”. Tanto é así que en Rianxo só lle faltan a capela de San Xosé de Rianxiño e a de San Xoán da Ermida do Araño.
Parece coñecer cada campá. “Todas teñen unha nota musical propia, unha forma de vibrar propia, decoracións propias e perfil (forma) propia”, conta como quen atesoura a sabedoría do tempo. Sabe incluso quen eran os fabricantes das campás e ata coñece as particularidades de cada parroquia, as diferenzas entre Asados e Leiro á hora de tocar a defunto ou como se chama á misa no Araño e en Isorna: “No Araño son 20 badalada na grande e outras 20 na pequena, mentres que en Isorna son 43 na grande”.
É fermoso levar na pel ese don, como algo innato. “Tocando as campás teño unha sensación de felicidade, alegría, tensión, concentración… Parece que me transporto a outro mundo e que me converto noutro elemento da campá que estou a tocar”, confesa Mateo. Ser parte do son. Sentir a pedra, os muros, o campanario, o metal e o badalo. Notar como a música nace nas túas mans para despois viaxar, libre, e que outros a escoiten. Supoño que iso é o máis parecido a tocar o ceo coa punto dos dedos.
Fotos de Rianxo 
Deixar un comentario