Arquivo | cultura RSS feed for this section

Por que desapareceu o Castelo da Lúa?

22 Nov

Castelo da Lúa de Rianxo

Onde hoxe vemos as ruínas do que podería ser un fermoso edificio, no seu día só había maldade e terror. Polo menos para centos de labregos, comerciantes e burgueses.
A Idade Media é o final do Castelo da Lúa e de moitos outras fortalezas en Galicia. Son o símbolo do poder e da maldade da alta nobreza galega. Por iso, cando o pobo se levanta na Revolta Irmandiña (1467-1469), o de Rianxo será un dos castelos que se derruben. Caerán entre 50 e 150 máis segundo os historiadores.

A nobreza manda

Vívese unha época moi convulsa, onde a nobreza planta ao poder real e eclesiástico. Para marcar territorio e demostrar a súa forza, aparecen novas fortalezas por toda Galicia. Unha delas é a de Rianxo (que mesmo tivo unha orde de derribo do rei, por non contar coa licenza do arcebispo).

Na Revolta Irmandiña o señor de Rianxo é Sueiro Gomes de Soutomaior, que tamén conta cunha fortaleza en Lantaño (Meis) e outra na Insua de Vea (A Estrada). O castelo non era a súa residencia habitual, senón unha edificación que albergaba soldados. A misión dos castelos é controlar e explotar economicamente unha zona.

23511074_1942853655731579_3764540055974640782_o

Niño de malfeitores

Pero os castelos en boa parte de Galicia tamén se converten nun niño de malfeitores. Así o indica Carlos Barros, profesor de Historia Medieval da USC.

Tal era a impunidade da nobreza naquela época, que en lugar de defender os seus vasalos (a cambio de cartos, claro está), dan amparo a bandas que realizan secuestros, torturan, violan mulleres ou rouban os mercadores que ían polos camiños. Ou ben explotan cada vez máis aos vasalos.

Os gorrións perseguen os falcóns

Ante esta situación de indefensión, por toda Galicia se erguen as Santas Irmandades. Son organizacións que gozan de recoñecemento legal e contan coa aprobación real, formadas por xente de distintas clases. O seu cometido é garantir a orde fronte á inseguridade.
Escoitan a todos para frear os abusos. Como exemplo, está documentado que os pescadores de Vilanova de Arousa, diante dos alcaldes irmandiños, denuncian os agravios tanto do arcebispo de Santiago como de Sueiro Gomes de Soutomaior.

Ao final prodúcese un levantamento. Máis de 10.000 homes derrocan o castelo da Rocha Forte de Santiago (centro relixioso e político de Galicia). E se era posible despoxar gañar ao arcebispo, nada impedía facer o propio con outros señores.

Vitoria e derrota

Os irmandiños de Pontevedra e o Salnés botan abaixo, entre outras, as fortalezas de Lantaño e de Rianxo. Gomes de Soutomaior ten que escapar e esconderse. Incluso hai fonte documentais que din era alimentado por campesiños.

Como explica o historiador Carlos Galbán, destruír unha fortaleza non significa arrasala por completo, senón que moitas veces os irmandiños a volven inútil, derruíndo varias das súas partes. Era unha práctica máis rápida e efectiva, e seguramente foi o que pasou co castelo levantado no actual lugar do Pazo.

Con todo, os falcóns volveranse facer co poder un par de anos despois. Derrotado o movemento irmandiño, levantaranse de novo varias fortalezas arrasadas. Dese xeito, Sueiro Gomes trata de reconstruír o Castelo da Lúa (chamado así en teoría porque a súa segunda muller, filla do arcebispo de Toledo, era Juana de Luna).

Represión

Aínda que puidera semellar o contrario, a represión dos señores contra os vasalos non foi dura. Entre outras cousas porque os necesitaban vivos para traballar.

Así e todo, Rianxo foi unha desas excepcións. En 1480 os Reis Católicos reciben unha carta falando das crueldades feitas aquí por Luís de Acevedo (irmán do arcebispo Alonso de Fonseca, que tiña xurisdición ata Pontevedra).

Nesa misiva falábase de que Luís de Acevedo roubaba na vila, botaba abaixo e queimaba casas, torturaba e castraba homes, afogábaos no río coas mans atadas atrás e mesmo nalgún caso lles apertaba “as cabezas ata que lles facía saltar os sisos polos narices”.

Nova destrución

Ese mesmo ano (1480), Fernando Acuña, capitán e gobernador dos Reis Católicos, ordena que o Castelo da Lúa sexa destruído. Os reis buscan poñer couto ao poder da nobreza arrasando cos castelos que non son necesarios para a defensa do reino, que non son cabeza da xurisdición ou porque viven de roubos e abusos.

O de Rianxo queda nun estado lamentable a partir de aquí, como recollían no seu día Santos e Comoxo nun artigo en La Voz de Galicia. Sen portas e con parte da estrutura que daba ao río caída, abandónase e acentúase o proceso de desaparición. Co tempo, as súas pedras formarán parte do campanario da igrexa de Santa Columba e os veciños tamén empregarán os seus restos para construír muros e vivendas.

Advertisements

Vista aérea do Castelo da Lúa

16 Nov

No Castelo da Lúa estase a realizar unha intervención, coa que se pretende poñer en valor o novo patrimonio arqueolóxico. Dende o Concello de Rianxo pasáronnos estas fotos nas que podemos apreciar a lingua de terra na que se situaba este castelo, nun enclave privilexiado da ría de Arousa.

Seguir lendo

Exposición “Hai arte nas casas” de Ondiñas Mainas

5 Out

O colectivo artesán Ondiñas Mainas realizou hai pouco unha exposición no Cuartel Vello, que agora recollemos aquí.

Seguir lendo

Presentación de “Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía”, de Axeitos

23 Ago

O pasado sábado, 19 de agosto, presentouse en Rianxo o último libro do noso veciño Xosé Luís Axeitos. O membro da Real Academia Galega estivo acompañado polo alcalde, Adolfo Muíños, polo director de Xerais, Manuel Bragado, e polo escritor  Anxo Angueira. Ademais, moitos veciños estiveron no Auditorio para coñecer de primeira man a biografía do chamado poeta do mar, titulada Manuel Antonio. Unha vida en rebeldía.

Seguir lendo

Duarte Galbán e Román Castaño: “Queriamos ensinar Rianxo e transmitir os sentimentos que nos fan rianxeiros, diferentes ao resto”

1 Ago

Equipo técnico do documental. Imaxe proporcionada por Duarte Galbán

O 17 de xullo de 2017 pasará á pequena historia de Rianxo como a data na que unha parte diso que somos como pobo se recolleu nun documental. Ese día, non collía un alfinete na Praza de Rafael Dieste para ver Cousas de Rianxo. Trátase dunha obra audiovisual feita para a Comisión de Festas do Carme, na que Duarte Galbán e Román Castaño, xunto a outros profesionais, puxeron moitas horas de traballo e, sobre todo, moito cariño. Duarte e Román cóntannos nesta entrevista escrita como foi o proceso de creación e, sobre todo, a emoción que supuxo para moitos veciños este documental.

Seguir lendo

Fotos e crónica do concerto do XIV aniversario da Banda da Escola de Música de Rianxo

21 Mai

IMG_2346

Non era a festa da Guadalupe, pero onte na praza de Castelao os rianxeiros viviron unha noite máxica. Desas nas que xa vas co listón alto, coa sensación de que acabarás cun bo sabor de boca, desexando que haxa máis momentos así. Porque a Banda da Escola de Música de Rianxo non defrauda. E na celebración do seu XIV aniversario todos queríamos que fose perfecto. Porque os rianxeiros nos sentimos orgullosos da nosa banda de música e sabemos que nas próximas décadas poderemos seguir presumindo de músicos e de artistas grazas ao gran traballo que están a facer, como puidemos comprobar no concerto de onte.

Seguir lendo

“Unha noite de amor con Lela”, o disco da Banda da Escola de Música de Rianxo

24 Mar

Antes de nada, queremos dar as grazas a Fran, de O lecer fai culleres (onde podedes atopar estupendos calendarios e camisetas de Rianxo), por pasarnos estas imaxes. Forman parte dun pequeno momento histórico, da gravación no Auditorio de Galicia de “Unha noite de amor con Lela”, o disco da Banda da Escola de Música de Rianxo. Tomate nota, porque se presentará a finais do mes de maio nun concerto na praza de Castelao.

Seguir lendo